На главную страницу МТСС
 FAQFAQ    ПоискПоиск    ПользователиПользователи    ГруппыГруппы    РегистрацияРегистрация
 ПрофильПрофиль    Войти и проверить личные сообщенияВойти и проверить личные сообщения    ВходВход
   
Мечеть - подписи Реестр татар  Обучение - подписи  Әгъзалык  НЕТ фильму Орда 

Поиск на форуме:

 

Свободу имаму!

Туган телебез

 
Начать новую тему   Ответить на тему    Список форумов МТСС -> Татароведение
Предыдущая тема :: Следующая тема  
Автор Сообщение
Идрисов Рустам
Собкор


Зарегистрирован: 27.06.2006
Сообщения: 996

СообщениеДобавлено: 11 Ноя 2009 16:42    Заголовок сообщения: Туган телебез Ответить с цитатой

Яр Чаллы шәһәр хакиме
И.Ш. Халиковка.

Хөрмәтле Илдар Шәфкать улы!


Бөтентатар иҗтимагый үзәгенең (БТИҮ яки ТИҮ) Яр Чаллы бүлеге 2009 елның 9 ноябрендәге атналык җыелышын (шәһәр халык җыенын) туган тел темасына багышлап үткәрде. Чөнки безгә бу мәсьәләгә кагылышлы сораулар шәһәр халкыннан даими рәвештә килеп тора. Шулар арасында түбәндәгеләр еш очрый.
Нигә шәһәр хакимиятенең туган телгә игътибары бөтенләй күренми? Шәһәрдәге татар мәктәпләре һәм аерым сыйныфлары туган телдән ел саен ныграк читләшәләр. Шәһәр урамнарындагы рекламада татар теле бөтенләй диярлек юкка чыкты. Шәһәр пассажир транспортында татарча белдерүләр бөтенләй ишетелми! Кибетләрдәге әйбер исемнәре ике дәүләт теләндә язылмый. Быелгы чәчәк бәйрәме Татарстанның суверенлыгы бәйрәменә багышланган булса да, урыс телендә һәм урыс рухында узды. Традициядәге татар экспонатлары юк дәрәҗәсендә иде. Яңа төзелгән никахлашу сараена бары тик урысча гына “Дворец бракосочетаний» дип язылган иде. Әйтерсең лә, ул урыслар өчен генә төзелгән. Шәһәрнең баш ахитекторы татарларны санга сукмый, күрәсең. Кибетләрдә, шәһәр транспортында урыс милләтеннән булган кешеләр татарларга еш кына “Нигә татарча сөйләшәсез, сез Россиядә яшисез бит” дип бәйләнәләр. Бу күренеш көчәйгәннән – көчәя бара. Тел тидерү белән генә чикләнмичә, кул тидерүгә дә барып җитәргә бик мөмкин. Моңа каршы ашыгыч рәвештә чаралар күрергә кирәк. Хастаханәдә, дарухәнәләрдә һәм кибетләрдә “Говори по-русски!»дип тупас рәвештә әйтүләр торган саен күбрәк очрый башлады..
Мондый законны бозу фактлары белән һич тә килешеп булмый. Россия һәм Татарстан Конституцияләре буенча, “Татарстан Республикасы халыкларының телләре турында Татарстан законы” һәм “Татарстан Республикасы халыкларының телләрен саклау, өйрәнү һәм үстерү турында Татарстан Республикасы Дәүләт Программасы” нигезендә бу фактлар гамәлдәге шушы законнарны тупас рәвештә бозу булып тора. Әлбәттә, бу законсызлыкка чик куелырга тиеш. Билгеле булганча, законнарның үтәлешен күзәтүче һәм тәэмин итүче орган булып прокуратура хезмәт итә. Гади кешеләрнең күбесе законнарны белми. Бу вәзгыятьтә прокуратура тел мәсьәләсенә кагылышлы законнарны пропагандалау өстендә эшлэргэ тиеш. Югыйсә, шәһәребездә милләтара ызгышлар барлыкка килергә мөмкин. Бу факторны игътибарсыз калдыру җигаятькә тиң.
Татарстан Конституциясенең 8 – нче матдәсендә язылганча, “Татарстан Республикасында татар һәм урыс телләре бертигез хокуклы дәүләт телләре булып торалар”. Россия Конституциясенең 26 – нчы, Татарстан Конституциясенең 34 – нче матдәсендә берүк сүзләр язылган (п.2):
«Каждый имеет право на пользование родным языком, на свободный выбор языка общения, воспитания, обучения и творчества». Шушы закон нигезендә татарлар һәркайда, шул исәптән урыслар белән янәшәдә − транспортта, кибеттә, хастаханәдә һ. б. урыннарда, үз телләрендә сөйләшергә хокуклы. Бернинди урыс та моңа каршы чыгарга, ризасызлык белдерергә хокуклы түгел. Менә шушы турыда урыс милләтеннән булган шәһәр прокуроры үз милләттәшләренә карата шәһәр телевидениесеннән, радиодан чыгышлар ясап, газеталарда мәкаләләр бастырса, аларның нәтиҗәсе уңай һәм файдалы булыр иде.
2007 елда “Шәһри Чаллы” газетасында туган телгә багышлап бер-бер артлы күп мәкаләләр бастырылды. Шәһәрнең күренекле шәхесләре – генераль директорлар, шәһәр суды рәисе һ.б. үзләренең фикерләрен, тәкъдимнәрен белдерделәр. Ләкин шәһәр хакимияте моңа игътибар бирмәде, бернинди нәтиҗә ясамады, карар чыгармады.
Безнең туган телебез, татар теле − сокланырлык камил тел. Моны искәртеп китмичә мөмкин түгел. Төрки телләр арасында ул күренекле урын тота. Шуңа күрә дә әйтелә: “Татарга толмач кирәкми”. Тагын менә нинди мәгълүмат билгеле: Берләшкән Милләтләр Оешмасы исәбе буенча, дөньядагы барлык телләр арасында татар теле дәрәҗәсе ягыннан 14-нче урында тора. Ә дөньда 6000-нән артык тел бар! Безнең телебез – бай тел. Аның авазлары күп. Мәсәлән, Украина телендә “ф” авазы юк. Алар “кофе” дип әйтә алмыйлар, “кохве” дип сөйлиләр. “Федор” аларда “Хведор”.Башкорт һәм Себер татарлары телендә “җ” авазы юк. Башкортлар Җәүһәрия исемен Явәһирә дип кулланалар, Себер татарлары Җамалыйны Чамалый дип әйтәләр. “Великий һәм могучий” урыс телендә ә, ө, ү, җ, ң, һ авазлары юк. Бу авазлар катнашкан безнең сүзләрне алар әйтә алмыйлар. Күп кенә чит-ил сүзләрен әйтергә аларның телләре әйләнми. Кржижановский, Дзержинский, фахверк (архитектурада кулланыла торган термин) урысларда Крыжановский, Держинский, фаферк булып үзгәрә.
Без үзебезнең бай һәм камил туган телебез белән горурланырга хаклы. Тик без моны аңлап җиткермибез. Язучыларыбыз, шагыйрьләребез һәм тел галимнәре дә моңа игътибар итмиләр әле. Мондый телне югалту – зур җинаять булыр иде.
Милләтебез һәм хөкүмәтебез алдында туган телне чын мәгънәсендә дәүләт теле дәрәҗәсен күтәрү бурычы тора.
Тел турындагы гамәлдәге законнарның үтәлешен тәэмин итү, туган телне саклау, өйрәнү һәм үстерү максатында Сезгә түбәндәге тәкъдимнәрне юллыйбыз:
1. Шәһәр мәгариф идарәсе һәм депутатларның мәгариф комиссиясе аша гомуми белем бирү мәктәпләрендә һәм аерым сыйныфларда татар телен һәм татар телендә фәннәр укытуны даими рәвештә контрольдә тотарга, укытуның күләмен һәм сыйфатын киметүгә юл куймаска.
2. Балалар бакчаларында татар төркемнәренә игътибарны көчәйтергә, тәрбияне, аерым чараларны саф татар телендә алып барырга.
3. Шәһәр урамнарындагы рекламанынң һәрберсен ике дәүләт телендә язарга. Моның өстеннән контрольне шәһәр депутатларының мәгариф комиссиясенә йөкләргә.
4. Шәһәр пассажир транспортында (трамвайларда, автобусларда) тукталыш исемнәрен башта татарча, аннан соң русча игълан итәргә.Бу мәсьәләне контрольдә тоту өчен ТИҮ вәкилләреннән комиссия төзергә. Комиссия әгъзаларына транспортта йөрү өчен шәһәр бюджетыннан акча бүлеп бирергә. Моның өчен бюджетта аерым статья булдырырга.
5. Кибетләрдә әйбер исемнәрен ике дәүләт телендә язарга. Моның өстеннән контрольне мәгариф комиссиясенә йөкләргә.
6. Тел турындагы законнарны киң халык массаларына аңлату өчен шәһәр прокурорының телевидениедән һәм радиодан чыгышларын оештырырга, газеталарда мәкаләләрен бастырырга.
7. Шәһәр прокурорыннан тел турындагы законнарның үтәлешен контрольдә тотуны, бу законнарны бозучыларга карата чара күрүне таләп итәргә. Контрольне хокук саклау комиссиясенә йөкләргә.
8. Ел саен уздырыла торган шәһәр Сабан туен һәм чәчәк бәйрәмен татар телендә һәм милли рухта үткәрергә. Контрольне мәдәният комиссиясенә йөкләргә.
9. Туган телне саклау, өйрәнү һәм үстерү максатында шәһәр телевидениесендә туган телгә багышланган аерым программа булдырырга.
Әлбәттә, бу тәкъдимнәр Яр Чаллы хакимиятенә генә түгел, гомумән бөтен Татарстанга кагыла.


Бу мөрәҗәгать Яр Чаллы шәһәренең халык җыенында 2009 елның 9 ноябрендә бер тавыштан кабул ителде.



Җыен рәисе
ТИҮнең Яр Чаллы бүлеге рәисе Рәфис Кашапов

Җыен сәркәтибе Мәрзия Шакирова
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение
Гаяр
Акула пера


Зарегистрирован: 07.12.2004
Сообщения: 6984

СообщениеДобавлено: 16 Ноя 2009 12:36    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Язык мой татарский родной


Язык мой татарский родной.
Мысли свои доверяю тебе лишь одной.
Весел ты бываешь, как весенний ручей,
Строг и задумчив, как отец мой родной.

………

О чём ты думаешь, печалишься о чём?
Не о судьбе ли татарского народа своём?
В рабстве и крещении не предавшим тебя.
Донёсшим потомкам под сердцем, как дитя.

…..

Нет богатства на свете дороже тебя.
Предкам своим славным благодарна за тебя.
Ласкаешь мне душу и греешь, когда одиноко.
Нет блаженства слаще слиться с тобой в стихах своих робко.

О, Создатель мой Могучий, мой Творец.
Дай мне музыку, таланта открой свой ларец.
Позволь почерпнуть, хоть чуток, вдохновенья
Воспевать красоту языка моего каждое мгновение.

…….

Но нависла над тобой Кащея коса.
Налетела стая скверна: орёл, стервятник и оса.
Эй, народы, не дайте злу свершиться,
С Кащеевым племенем в неволе мне слиться.

……..

Не жить мне на свете ни дня без тебя.
Все мысли о тебе, о народе моём.
Погибнешь ты, погибну я, погибнет и мой род.
Будешь жить, будем живы и я, и мой татарский народ.


Ильясова Зельфира,
Москва, 10 ноября 2009 г.

_________________
Бергэ-бергэ
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение
Alia
Акула пера


Зарегистрирован: 15.06.2005
Сообщения: 1451
Откуда: Germany

СообщениеДобавлено: 16 Ноя 2009 14:44    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Гаяр писал(а):
[center]Язык мой татарский родной


Язык мой татарский родной.
Мысли свои доверяю тебе лишь одной.


Уф, Алла! Татар теле турында урысча хаталар белан язарга кирекмий инде!
_________________
Ceterum censeo Carthaginem esse delendam.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
Гаяр
Акула пера


Зарегистрирован: 07.12.2004
Сообщения: 6984

СообщениеДобавлено: 16 Ноя 2009 15:33    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Рәхмәт язган, уйлаган, кайгырган өчен. Төзәтергә соңрак та була!
_________________
Бергэ-бергэ
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение
Alia
Акула пера


Зарегистрирован: 15.06.2005
Сообщения: 1451
Откуда: Germany

СообщениеДобавлено: 16 Ноя 2009 18:00    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Ну-ну, Вы ведь, наверное, не ожидаете, что мы аплодировать будем. Времена ликбеза давно прошли.
Я ничего не имею против поэтессы, но прежде, чем публиковать, надо, чтобы корректор прочитал Улыбка .
_________________
Ceterum censeo Carthaginem esse delendam.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
ShamilBiktash
Постоялец


Зарегистрирован: 14.02.2003
Сообщения: 476
Откуда: Kazan cheheri

СообщениеДобавлено: 22 Ноя 2009 00:24    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Ajyrym maddelerge kagylyp,

Цитата:
рекламанынң һәрберсен ике дәүләт телендә язарга

Safsata. Reklam ucun reklama owrnachtyrowcy tuwlij, tilese, inglizce de arepce de kowja ala.
Цитата:
тукталыш исемнәрен башта татарча, аннан соң русча игълан итәргә

Nege "bachta"? Tiller tegizligi meslegi uwtelmes alaj bowlgac.
Цитата:

Тел турындагы законнарны киң халык массаларына аңлату өчен шәһәр прокурорының телевидениедән һәм радиодан чыгышларын оештырырга

Goebbels caklary Almanije hem Berije caklary Sowetlar Birligi eske kele.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение MSN Messenger
САМ
Акула пера


Зарегистрирован: 21.06.2009
Сообщения: 1028
Откуда: РФ-Россия-Святая Русь

СообщениеДобавлено: 22 Ноя 2009 00:51    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Гаяр писал(а):
Язык мой татарский родной


Язык мой татарский родной.
Мысли свои доверяю тебе лишь одной.
Весел ты бываешь, как весенний ручей,
Строг и задумчив, как отец мой родной.

………

О чём ты думаешь, печалишься о чём?
Не о судьбе ли татарского народа своём?
В рабстве и крещении не предавшим тебя.
Донёсшим потомкам под сердцем, как дитя.

…..

Нет богатства на свете дороже тебя.
Предкам своим славным благодарна за тебя.
Ласкаешь мне душу и греешь, когда одиноко.
Нет блаженства слаще слиться с тобой в стихах своих робко.

О, Создатель мой Могучий, мой Творец.
Дай мне музыку, таланта открой свой ларец.
Позволь почерпнуть, хоть чуток, вдохновенья
Воспевать красоту языка моего каждое мгновение.

…….

Но нависла над тобой Кащея коса.
Налетела стая скверна: орёл, стервятник и оса.
Эй, народы, не дайте злу свершиться,
С Кащеевым племенем в неволе мне слиться.

……..

Не жить мне на свете ни дня без тебя.
Все мысли о тебе, о народе моём.
Погибнешь ты, погибну я, погибнет и мой род.
Будешь жить, будем живы и я, и мой татарский народ.


Ильясова Зельфира,
Москва, 10 ноября 2009 г.

==============================================
Алия ханымга общественная нагрузка , как переводчику - перевести на татарский , а я , на всякий случай , откорректирую после тебя . Смех
_________________
Бой , сипаратистам - Служебным "мишәристәм" , "булгаристам" , "башгурдистам" , "крәшенистам" , в том числе тенгриянистам !
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение
Alia
Акула пера


Зарегистрирован: 15.06.2005
Сообщения: 1451
Откуда: Germany

СообщениеДобавлено: 22 Ноя 2009 03:26    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Э нет, кто из нас татарский в школе учил? САМ сам и переводи, а я поправлю Смех .
_________________
Ceterum censeo Carthaginem esse delendam.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение Посетить сайт автора
САМ
Акула пера


Зарегистрирован: 21.06.2009
Сообщения: 1028
Откуда: РФ-Россия-Святая Русь

СообщениеДобавлено: 23 Ноя 2009 06:42    Заголовок сообщения: Ответить с цитатой

Я бы перевел , да тут имеются непереводимые русские , то есть , синтетичекие слова .
Типа: Кащей , Кащея коса , скверна ... Смех
_________________
Бой , сипаратистам - Служебным "мишәристәм" , "булгаристам" , "башгурдистам" , "крәшенистам" , в том числе тенгриянистам !
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение
Показать сообщения:   
Начать новую тему   Ответить на тему    Список форумов МТСС -> Татароведение Часовой пояс: GMT + 4
Страница 1 из 1

 
Перейти:  
Вы не можете начинать темы
Вы не можете отвечать на сообщения
Вы не можете редактировать свои сообщения
Вы не можете удалять свои сообщения
Вы не можете голосовать в опросах


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Русская поддержка phpBB